het Bereiden van een krachtige Sint-Janskruidolie

De naam Sint-janskruid is verbonden met het feest van de heilige Johannes de Doper (wordt ook Sint-Jan de Doper genoemd) en de tijd van het jaar waarop de plant in volle bloei staat. De zomerzonnewende valt doorgaans op 21 juni, maar het feest van Johannes de Doper wordt gevierd op 24 juni. Dat is de dag die de Italianen San Giovanni noemen. De dag waarop de groene walnoten moeten worden geplukt om de notenlikeur nocino te maken. Dit moment, vaak het "Sint-Jansfeest" of "Midzomerfeest" genoemd, ligt nauw aan de zomerzonnewende. En aangezien juist dan Sint-janskruid haar schoonheid toont en haar heilzame kracht schenkt, is ze vernoemd naar de naamdag van de heilige: Sint-Jan. ( Laat ik nou geboren zijn in 's-Hertogenbosch, nabij de prachtkathedraal de Sint-Jan) Daarnaast was Johannes de "lichtbrenger" die de weg vrijmaakte voor het "ware licht" (Jezus). Een bekende uitspraak van Johannes over zijn eigen rol en die van Jezus luidt: "Hij moet toenemen, ik moet afnemen." Dit past perfect bij de dag na de langste dag van het jaar, waarna het licht langzaam afneemt en het donker toeneemt.

In veel Europese tradities werd op de avond voor 24 juni (Sint-Jansavond) vuur gestoken (het Midzomervuur) — een ritueel van voor het Christendom dat hoorde bij Germaanse Midzomerfeesten. Het vuur staat symbool voor de kracht van de zon. Vroeger gebruikten de mensen gedroogd Sint-janskruid om het vuur te stoken en zwiepte men bundels van het kruid boven de hoofden van mensen om kwade geesten af te weren. Men was ervan overtuigd dat Sint-janskruid op deze dag zijn grootste kracht bezat en daarmee het kwaad kon verdrijven. Ook de gele, zonnige kleur van het kruid zou het kwaad (het donker) kunnen verdrijven. Licht overwint duisternis. En als je kijkt naar de geneeskracht van het kruid: sint-janskruid kan helpen een depressie tegen te gaan. Ik gebruik een tinctuur van het kruid tijdens de donkere dagen van de winter om somberte te voorkomen en me te laven aan de opgeslagen zonnekracht van de plant.

Sint-janskruid olie is diep rood. De kleur ontstaat door twee inhoudstoffen (pigmenten): hypericine en pseudohypericine. Deze pigmenten kleuren een plantaardige olie tijdens het maceratieproces dieprood. Deze twee stoffen zijn het meest aanwezig in de bloemknoppen en bloemblaadjes van sint janskruid. Als je de bloemen tussen je vingers wrijft dan zie je dat er op je vingers een dieprode-paarse kleur achterblijft. Ook in de groene blaadjes van sint-janskruid is hypericine aanwezig. De Latijnse naam van Sint-janskruid is ‘Hypericum perforatum’. Perforatum slaat op de kleine gaatjes/kliertjes (geperforeerd) die in de blaadjes zitten. Als je een groen blaadje tegen het licht houdt is dat goed te zien. Zie je talloze piepkleine stipjes? Dit zijn de oliekliertjes die het blad een geperforeerd uiterlijk geven vandaar ook de soortnaam perforatum. Uit die kliertjes wordt ook de rode kleurstof geëxtraheerd. En zelfs in de buitenste laag van de steeltjes en stengels zit hypercine.

Kortom, hypericine is aanwezig in de hele plant maar de hoogste concentratie is terug te vinden in de bloeiende topjes en geopende bloemetjes van sint-janskruid. Voor een maceraat/olie oogst je alleen de bloeiende topjes, bloemknoppen en geopende bloemetjes om een goede sint janskruidolie te maken. Voor een tinctuur oogst je van de hele plant de bovenste 15-20 cm. Dus inclusief stengels en bladeren. Het kruid oogst je eind juni begin juli. Het ideale oogstmoment is wanneer de plant volop in bloei staat en een deel van de bloemen zijn uitgebloeid. Op dat moment bevat de plant de meeste inhoudsstoffen. Het kruid moet je snel drogen, niet boven de 35˚C en daarna donker opbergen in bijvoorbeeld een papieren zak

• Oogst na enkele warme en droge dagen
• Oogst aan het einde van de ochtend, zo rond 11 uur als de ochtenddauw is opgedroogd, eventueel bij wassende maan
• Een groot deel van de bloemen moet net geopend zijn en niet voor het grootste deel al aan het verwelken zijn
• Voor de olie: de bloemen mogen in geen geval nat aan de buitenkant zijn als je ze gaat macereren

• Observeer en kijk of bijen en andere insecten de bloemen bezoeken. Dat is het teken dat er veel te halen valt in de bloemen. 

Na de oogst laat je het kruid eerst enkele uren op een keukenpapier in de schaduw drogen om het eventuele vocht aan de buitenkant (dauw) te laten verdampen. Laat ze niet volledig drogen. Het plantenmateriaal moet nog fris en vers aanvoelen. Zijn de dagen voorafgaand aan de oogst warm en droog geweest, dan kan je de plantendelen een uurtje laten liggen en daarna direct in de olie leggen.  

Voor een dieprode en krachtige olie is vers Sint-Janskruid de enige juiste keuze. Het Hypericine-gehalte dat o.a. zorgt voor de heilzame werking en de rode kleur gaat bij het drogen van de plant  tot wel 80% verloren. En juist hypericine is precies die rode stof die zorgt voor de kleur én de heilzame werking. Als je je maceraat maakt met vers kruid behoud je deze stoffen volledig. De olie kleurt daardoor diep rood/bloedrood. Met gedroogd kruid blijft de olie vaak vaal geel of licht oranje. 

Een Sint-janskruidolie maak je dus met verse plantendelen. Maar verse plantendelen bevatten water en water trekt bacteriën aan. Dat verhoogt het risico op schimmelvorming. Om die rede wordt er vaak geadviseerd om de pot waarin je het maceraat maakt niet af te sluiten met een deksel maar met een stukje stof of papiertje en elastiek. Op die manier zou het water dat vrij komt uit de kruiden kunnen verdampen. Helaas laat ik deze aanname in dit artikel met gekletter sneuvelen. Een hoera voor de wetenschap, want water in olie zal altijd zinken naar de bodem en niet op olie blijven drijven zodat het eventueel kan verdampen. Dus, heb je de plantendelen aan een olie toegevoegd, sluit de pot dan goed met een deksel. Een gesloten pot voorkomt bovendien dat er vocht uit de lucht erin komt en dat verhoogt het risico op schimmel in je maceraat.